แผนผังแบบมีส่วนร่วม |
|
การทำแผนผังแบบมีส่วนร่วม |
|
 |
|
โดยปกติแล้ว เรามักจะคุ้นชินกับการใช้แผนที่ที่ทางการ เช่น อบต. ผังเมือง เป็นผู้จัดทำให้ การทำแผนผังด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมนั้นโดยตัวมันเองมีวัตถุประสงค์เพื่อที่จะนำเอาข้อเท็จจริงที่มีชุดของคำอธิบายหรือความสำพันธ์ ที่ซ้อนเร้นเชื่อมโยงอยู่ ซึ่งส่วนใหญ่จะเปิดมิติทางสังคมวัฒนธรรมและการใช้ทรัพยากร ที่มิใช่เพียงสิ่งปรากฏเชิงกายภาพในลักษณะ ขนาด ทิศทางและที่ตั้งแต่เพียงอย่างเดียว การทำผังในลักษณะนี้มุ่งเน้นให้ผู้คนโดยเฉพาะชุมชนที่มาร่วมเกิดความเข้าใจร่วมที่เห็นตรงกัน เข้าใจ ร่วมกัน เติมเต็มและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ อันจะมีส่วนโดยดึงความรู้และข้อมูลที่ซ่อนอยู่ในแต่ละบุคคลออกมาโดยการทำผังในลักษณะนี้ แบ่งได ้ 3 ลักษณะ คือ ผังแสดงข้อมูลตำแหน่งบ้านและสถานที่สำคัญต่างๆ ในชุมชน เช่น วัด โรงเรียน บ้านผู้นำ ประปาหมู่บ้าน สุสาน ถนน ไร่นา และการรวมกลุ่ม หรือการเป็นสมาชิกในองค์กรต่างๆ เช่น กลุ่มผู้ใช้น้ำ กลุ่มเครือญาติ กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มเกษตรกร กลุ่มสหกรณ์ เป็นต้น |
|
 |
|
2.2 ผังทรัพยากร การเดินสำรวจพื้นที่กับคนในชุมชนนอกจากนั้นผังทรัพยากรยังสามารถบอกทิศทางของทรัพยากรได้อีกด้วย เช่น ทิศทางการไหลของสายน้ำ แลขอบเขตการให้บริการ สายน้ำสู่พื้นที่รับน้ำ เช่น พื้นที่การเกษตร โดยผ่านการจัดการของชุมชนหรือองค์กร เช่น การสร้างฝาย การสร้าง บ่อกักเก็บน้ำ เป็นต้น |
|
 |
|
ขั้นตอนการทำแผนผัง ที่เข้าร่วมการทำผังทรัพยากร ซึ่งต้องเป็นบุคคลที่มีความสมัครใจและสามารถเข้าร่วมกิจกรรมตามที่ได้เลือกเวลาและสถานที่ไว้ในขั้นแรก สิ่งสำคัญคือ กลุ่มตัวแทนควรมีความหลากหลาย เช่น อายุ เพศ การศึกษา อาชีพ เป็นต้น เมื่อเริ่มกิจกรรม พี่เลี้ยงอธิบายลักษณะการทำผัง, วัตถุประสงค์, เป้าหมาย , ลักษณะแผนผังที่จะได้ และประโยชน์จากการทำแผนผัง ให้ตัวแทนจากชุมชนผังก่อนเริ่มปฏิบัติงาน เพื่อให้มีความ เข้าใจใน ลงไปในแผนวาดนั้นอาจใส่เป็นสัญลักษณ์ต่างๆ เช่น เริ่มจากเส้นถนน ใช้เส้นสีดำ, ทางน้ำ ใช้เส้นสีฟ้า แล้วจึงเริ่มใสตำแหน่งบ้านแต่ละ หลัง สี่เหลี่ยมสีแดง , ประปาหมู่บ้าน ที่สาธารณะต่างๆ เช่น วัด สุสาน สนามเด็กเล่น เป็นต้น ตกเต่งด้วยการเติมสีสันและเขียนคำอธิบาย สัญลักษณ์บริเวณขอบเขตผังชุมชนสำหรับการทำผังทรัพยากรนั้นมีลักษณะคล้ายกับผังชุมชนแต่เน้นรายละเอียดที่ทรัพยากรและไม่มีตำแหน่ง ที่อยู่อาศัยเช่น กำหนดขอบเขตป่า เส้นทางน้ำอย่างละเอียดทั้งสายหลักและสายรองหากเป็นพื้นที่ชลประทานควรพิจารณาการลงรายละเอียด พื้นที่รับน้ำในแต่ละแห่งด้วยประโยชน์ที่ได้รับจากการทำแผนผังอย่างมีส่วนร่วมคือ รับทราบข้อมูลพื้นฐานจากชุมชนเป็นการเตรียมความพร้อม ของชุมชนก่อนการสนทนานอกจากนี้ แผนผังยังเป็นเครื่องมือการเรียนรู้ ร่วมกันของชาวบ้านกับ เช่น การวิเคราะห์สภาพทางกายภาพ โครงสร้าง พื้นฐาน โครงสร้างทางสังคมเศรษฐกิจ การเมือง และทรัพยากรธรรมชาติของชุมชน และที่สำคัญอย่างยิงคือเป็นการส่งเสริมให้ชุมชนส่งเสริมให้ มีการเรียนรู้เพื่อจัดการพื้นที่ของท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรม โดยผ่านกระบวนการวิเคราะห์ชุมชนผ่านแผนผัง |
|
  |
|
2.3 การทำภาพตัดขวางภูมิประเทศ ท้องถิ่นนั้น เนื่องจากแสดงให้เห็นถึงความสูงต่ำของภูมิประเทศ ซึ่งแต่ละภูมิประเทศมีระบบนิเวศไม่เหมือนกัน จึงสามารถแสดงให้เห็นถึง การจัดสรรพื้นที่ในการอยู่อาศัย ทางไหลของน้ำตามธรรมชาติและทีสร้างขึ้นใหม่ ระบบการเพาะ ปลูกทั้งบนที่สูงและที่ราบ พื้นที่ป่าไม้ ธรรมชาติและป่าชุมชน แหล่งอุตสาหกรรม เป็นต้น การใช้แผนที่ทางภูมิ ศาสตร์ ซึ่งโดยวิธีการนี้จะใช้กระดาษไขทาบลงไปยังพื้นที่ที่สนใจ จากนั้นใช้ไม้บรรทัดรากตัดขวางเส้นชั้นความสูง ( Contour line ) จากนั้นจึงนำมาขยายตามความสูงแต่ละเส้น แล้วลงรายละเอียดตามข้อเท็จจริงในพื้นที่ เช่น ที่อยู่อาศัย เส้นทางน้ำ พื้นที่ทำนาทำไร่ ทุ่งหญ้า ป่าชุมชน เป็นต้น โดยสามารถแสดงรายละเอียดได้ทั้งแบบสองมิติและสามมิติ ดังเห็นได้ในตัวอย่าง |
|
  |
|
|