ป่า ประกอบไปด้วยไม้ใหญ่ ไม้เล็ก ไม้เลื้อย ไม้คลุมดิน หลากหลายชนิด ต่างทำหน้าที่ของตนเอง ด้วยการสร้างอาหารเลี้ยงชีวิตให้เติบโตและดำรงเผ่าพันธุ์ สรรพชีวิตต่างอยู่ร่วมกันต่างเป็นอาหารและเป็นที่อยู่ของกันและกัน ไม้ใหญ่เป็นร่มให้ไม้เล็ก บ้างเป็นที่ยึดเหนี่ยวให้ไม้บางอย่างให้ไต่เลื้อยเติบโตขึ้นไปหาแสง ไม้พุ่มที่ลดหลั่นระดับความสูงกันลงมาเชื่อมประสานผืนป่าทั้งผืนให้เป็นหนึ่งเดียวกัน ยามแดดหรือยามพายุลมแรง ต่างก็ช่วยแบ่งเบาความแรงให้กันและกัน ไม้ใหญ่หรือไม้เล็กเมื่อถึงเวลาต้องล้มหรือตายลง เป็นอาหารให้กับพืชชั้นล่างและสัตว์เล็กๆ ตามพื้นดิน ในป่าชีวิตหนึ่งที่ดับไปตามการเวลา หมายถึง การเกิดขึ้นของชีวิตใหม่อีกหลายร้อยชีวิต
ป่า เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร ธรรมชาติของน้ำไหลจากพื้นที่สูงลงสู่ที่ต่ำ ฤดูน้ำหลาก น้ำส่วนเกิดที่ป่าไม้สามารถดูดซับไว้ได้จะไหลบ่าท่วมพื้นที่ราบลุ่ม ซึ่งจะนำพาดินตะกอนและความอุดมสมบูรณ์จากป่ามาด้วยป่าที่สมบูรณ์จะสามารถกักเก็บน้ำไว้ให้ไหลออกมาช้าๆ ผ่านรากไม้ชั้นดิน และหิน ไหลสู่พื้นที่ต่ำกว่า จากป่าเป็นลำธารและสายน้ำ ที่สร้างชีวิตให้กับพืชในน้ำ กุ้ง หอย ปู ปลา ผู้คนสองฟากฝั่งได้ดื่มกินและใช้กลไกของป่าและชีวิตที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องเช่นนี้
ชุมชนจึงมักตั้งถิ่นฐานอยู่ในพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำ หรือที่ราบระหว่างภูเขา หรือแอ่ง ซึ่งมักจะมีลำน้ำอยู่ในแอ่งนั้นด้วย เพราะสามารถหาเลี้ยงชีวิตและครอบครัวด้วยการหาปลา ล่าสัตว์ ทำนา ทำไร่ เก็บผัก หักฟืน ตามห้วยหนอง คลองบึง และป่าใกล้บ้านที่มีความอุดมสมบูรณ์
กระบวนการเรียนรู้เพื่อการอยู่รอดของชีวิตทุกชีวิตนั้นมีความจำเป็นที่ตั้ง การได้มาซึ่งอาหารจะต้องรู้จักเลือกที่จะล่าและฆ่า การตายของชีวิตหนึ่งอาจหมายถึงการอยู่ได้ของอีกชีวิตหนึ่งหรือหลายๆ ชีวิตบนพื้นฐานของความรู้จักพอและความเมตตา เมตตาต่อชีวิตที่ยังไม่สมควรล่า ไม่ล่าถ้าไม่หิว
ผู้คนในอดีตมีการสะสมความรู้มากมายและหลากหลายจากกระบวนการเรียนรู้เพื่อการยังชีพนี้ และถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งด้วย มีการดำรงชีวิตร่วมกันเป็นครอบครัว เกื้อกูลกันระหว่างพี่น้อง เครือญาติ และชุมชน ความรู้ที่ค่อยถูกสะสมทั้งความรู้เรื่องพืชพรรณไม้ สัตว์ป่า ปลา กระบวนการเพื่อให้ได้มาซึ่งปัจจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิต ทั้งอาหาร ยารักษาโรค ที่อยู่อาศัย และเครื่องนุ่งห่มได้พัฒนาการสร้างเคริองมือเครื่องใช้ไว้มากมายหลายรูปแบบเพื่อประโยชน์การใช้งานที่แตกต่างกันไป การกิน การอยู่ การแต่งกายของผู้คนและกลุ่มชนต่างๆ มีความแตกต่างหลากหลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะ แสดงถึงความเป็นอิสระและความสร้างสรรค์ของผู้คนแต่สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข
การพัฒนาในยุคใหม่นี้ได้แยกคนออกจากกัน ด้วยการศึกษาที่ต้องอยู่ในระบบโรงเรียนและสถาบันการศึกเท่านั้น แยกคนออกจากป่าด้วยสาธารณูปโภคที่สะดวกและเครื่องอำนวยความสบาย ทั้งเครื่องปรับอากาศ โทรทัศน์ ตู้เย็น และแยกธรรมชาติออกจากกันด้วยการเรียนรู้เฉพาะด้าน และเชี่ยวชาญเฉพาะทาง
ดูเหมือนว่าสังคมที่ยิ่งพัฒนาให้มีความเจริญสูงขึ้น ความหลากหลายยิ่งน้อยลง พื้นที่ป่าที่หลากหลายของพืชพรรณไม้แลสรรพสัตว์ถูกถางถากให้โล่งเตียนลง ที่ดิน 50 ไร่ 100 ไร่ ปลูกพืชเพ
ยงชนิดเดียวเท่านั้น และยังมีวิธีกำจัดพืชอื่นโยที่ไม่ต้องการโดยใช้ชื่อว่าเป็นวัชพืชต้องฆ่าทิ้งด้วยสารเคมีราคาแพงจำนวนมาก
เห็นเขาปลูกมันสำปะหลังเราปลูกด้วย เขาปลูกอ้อยเราปลูกด้วย เขาปลูกถั่วเราปลูกด้วย เขาปลูกยางพาราเราปลูกด้วย เห็นเขามีรถขับเราต้องมีรถขับเหมือนเขา
สุดท้ายก็เป็นหนี้เป็นสินเหมือนๆ กันหมด
กระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการกระตุ้นมาจากภายนอกเป็นหลัก ทำให้คนไม่รู้จักพอและไม่มีเมตตา เป็นข้อจำกัดทางความคิดที่นำไปสู่ความตีบตันของชีวิตในที่สุด เพราะความไม่รู้จักพอ
หนทางออกที่ควรจะเป็นคือ การทบทวนอดีตที่ผ่านมา หนทางใหม่บนร่องรอยอดีตที่มีคุณค่า
จากป่าที่เหลืออยู่ จากคนเก่าคนแก่ที่ยังมีชีวิตอยู่
จากความรู้ที่มีอยู่
จากความหลากหลายของคน ชุมชน และผู้คนหลายเผ่าพันธุ์ที่อยู่ร่วมกัน สามัคคีร่วมพลัง ช่วยเหลือเกื้อกูลกันเหมือนไม้ร้อยพันหมื่นชนิดในป่าใหญ่ ซึ่งอยู่คู่โลกมานานแสนนาน นานกว่าไม้พันธุ์เดียวที่ปลูกเป็นแถวเป็นแนว ซึ่งไม่ยั่งยืน
สังคมที่ตั้งอยู่บนความหลากหลายเป็นสังคมที่เข้มแข็งและยั่งยืน
มาร่วมกันสร้างหนทางใหม่บนร่องรอยเก่าที่เป็นความหวังและทางเลือกใหม่ที่จะนำพาสังคมไปสู่ความสงบสุขตลอดไป
|
